Οι Άγιοι Θεόδωροι των Αφιδνών

 

Η γιορτή των Αγίων Θεοδώρων τιμά δύο Αγίους που έχουν το ίδιο όνομα Θεόδωρος. Είναι κινητή εορτή και γιορτάζεται πάντα το Σάββατο της πρώτης εβδομάδος των Νηστειών, που είναι γνωστό και ως ψυχοσάββατο των Αγίων Θεοδώρων. Για το 2026 η ημέρα εορτασμού τους είναι σήμερα Σάββατο 28 Φεβρουαρίου.

Σε χαμηλό ύψωμα στον οικισμό των Αφιδνών, βρίσκεται ο μικρός ναός των Αγίων Θεοδώρων ο οποίος χρονολογείται στους ύστερους βυζαντινούς χρόνους, δηλαδή στην τελευταία βυζαντινή περίοδο που σηματοδοτείται από τη βασιλεία της δυναστείας των Παλαιολόγων (13ος – 15ος αι.).

Ο ναός είναι σταυρεπίστεγος, ένας αρχιτεκτονικός τύπος ναών που εμφανίζεται στο δεύτερο μισό του 13ου αιώνα και που επιχωριάζει στην κυρίως Ελλάδα. Πρόκειται - συνήθως - για  μικρής κλίμακας θολοσκεπείς ναούς, μονόκλιτους ή τρίκλιτους, των οποίων η κατά μήκος καμάρα διακόπτεται από μία δεύτερη εγκάρσια και ψηλά τοποθετημένη καμάρα, έτσι ώστε στη στέγη σχηματίζεται με σαφήνεια το σχήμα του σταυρού, στο οποίο άλλωστε οφείλει ο τύπος το όνομά του.

Ο ναός των Αγίων Θεοδώρων Αφιδνών είναι κτισμένος με αργολιθοδομή, δηλαδή με ένα αμελές σύστημα τοιχοδομίας, αποτελούμενο από λίθους που έχουν άτακτα τοποθετηθεί στους τοίχους του ναού. Θα πρέπει να ήταν κατάγραφος, καθώς διακρίνονται δύο στρώματα τοιχογραφιών, από τα οποία το τελευταίο είναι πολύ νεώτερο. Από το παλαιότερο στρώμα (τέλη 13ου αιώνα περίπου), διατηρούνται υπολείμματα. Σε όλη την εγκάρσια καμάρα διατηρείται τμήμα της τοιχογραφίας της Πεντηκοστής με έξι αποστόλους καθισμένους με ανοιχτά ευαγγέλια, ενώ στον δυτικό τοίχο διακρίνεται τμήμα της Σταύρωσης (Παναγία με άγιες γυναίκες.) Επίσης, σε τμήμα του βόρειου και νότιου τοίχου αντίστοιχα υπάρχουν στρατιωτικοί άγιοι (Άγιος Γεώργιος, Άγιος Θεόδωρος καθώς και κάποιες άλλες μορφές που δεν μπορούν, όμως, να ταυτιστούν). 

Το απολυτίκιο των Αγ. Θεοδώρων

Δώρον Θεού αγίαν κλήσιν λαβόντες,

προς ευαρέστησιν αυτού πάντα πράξαντες,

ω Στρατηλάτα ένδοξε και Τήρων κλεινέ,

Άγιοι Θεόδωροι αμιλλώμενοι ζήλω,

άμφω ηξιώθητε μαρτυρίου γενναίου·

διό συνόντες νυν εν ουρανοίς,

υπέρ ημών Κυρίω πρεσβεύετε.

Οι Άγ. Θεόδωροι, οι κατ’ εξοχήν Άγιοι του θριάμβου και της νίκης

κατά του κακού πνεύματος (του δράκοντα).                                   Εικόνα από τη Στρούγκα της Αχρίδας (Βόρ. Μακεδονία).                        Φέρει ελληνική επιγραφή του 1618 και πολλές μεταγενέστερες βουλγαρικές.                   Μακεδονικό Μουσείο των Σκοπίων.

Τοιχογραφία των Αγίων Θεοδώρων από την Κύπρο.

Πηγές:

Βυζαντινά Μνημεία Αττικής: https://byzantineattica.eie.gr/byzantineattica/view.asp?cgpk=490&xsl=detail&obpk=327&lg=el

Κοντάρας Θ. (2022), Η σκόλη των Άγιω Θεοδώρω στη Σμύρνη και στην Ελυθραία, κείμενο μέσω email.