Συνοπτική Ιστορία του Αυλώνα Αττικής – Μέρος Γ’

 

Το Γυμνασιακό Παράρτημα Αυλώνα (Γ.Π.Α.)

Την περίοδο 1946-47, μια επιτροπή που την αποτελούσαν οι: Ε. Λιάκουρης, Δ. Παπακωνσταντίνου (δάσκαλος), Π. Γραίγος και Σπ. Δάκος, επισκέφτηκε τον μετέπειτα (1948-49) Υπουργό Παιδείας και βουλευτή Αττικοβοιωτίας Δ. Βουρδουμπά, στον οποίο εξέθεσε το αίτημα των περισσοτέρων κατοίκων της Κοινότητας για την ίδρυση Γυμνασίου στον Αυλώνα. Το συγκριτικό πλεονέκτημα που επικαλέστηκε η Επιτροπή ήταν ότι ο Αυλώνας ήταν κεφαλοχώρι που περιβαλλόταν από πολλά μικρότερα χωριά σε κοντινή σχετικά απόσταση, ενώ επιπλέον είχε ικανοποιητική συγκοινωνία.

Μετά από πολλές παραστάσεις και διατυπώσεις, το Υπουργείο πήρε την απόφαση και το 1948 ίδρυσε το τριτάξιο Γυμνασιακό Παράρτημα Αυλώνα (Γ.Π.Α.) το οποίο στη συνέχεια έγινε εξατάξιο, ως παράρτημα του Θ’ Γυμνασίου Θηλέων Αθηνών για λίγα χρόνια. Για πολύ μικρό χρονικό διάστημα αποτέλεσε παράρτημα του Γυμνασίου Μενιδίου και στη συνέχεια παράρτημα του Β’ Γυμνασίου Αρρένων. Έτσι, τα πρώτα απολυτήρια που δόθηκαν είχαν τον τίτλο Β’ Αρρένων Αθηνών, μέχρις ότου το Γυμνάσιο έγινε αυτοτελές.

Το Γ.Π.Α. στην αρχή στεγάστηκε στο σπίτι του Ν. Πολίτη, ενώ συμπληρωματικές αίθουσες νοικιάστηκαν στα διπλανά σπίτια, των Ν. Γεωργίτσα και Θ. Ηλ. Παπαθεοδώρου. Τα δυο σπίτια βρίσκονται και σήμερα στην ίδια κατάσταση. Στη συνέχεια και μετά το 1954 μεταστεγάστηκε στο διώροφο σπίτι του Ευαγγ. Ηρ. Σαμπάνη, μέχρις ότου η Εταιρεία Υδάτων, σημερινή ΕΥΔΑΠ, παραχώρησε το οικόπεδο του εργοταξίου της εκεί όπου κατασκευάστηκε το σημερινό Γυμνάσιο (1968-1970).

Οι πρώτοι γυμνασιόπαιδες που φοίτησαν ήταν οι Αυλωνίτες μαθητές του Γυμνασίου Σχηματαρίου, άλλοι που έφταναν από την Αθήνα, τη Χαλκίδα και τα γύρω χωριά ( Αγ. Θωμά, Ωρωπό και κυρίως τη Μαλακάσα) και τέλος οι μαθητές που αποφοίτησαν από το Δημοτικό Σχολείο την εποχή εκείνη.

Στην αρχή το Γυμνάσιο είχε σοβαρές ελλείψεις σε διδακτικό προσωπικό όλων των ειδικοτήτων, ενώ η κάλυψη των ωρών διδασκαλίας γινόταν με απογευματινά μαθήματα ή ακόμα και με κυριακάτικα. Τα εποπτικά μέσα διδασκαλίας ήταν ανύπαρκτα κι η έλλειψη βιβλίων αισθητή. Ο αριθμός σε κάθε τάξη ήταν πολύ μικρός. Η Η’ τάξη (σημερινή Γ’ Λυκείου) πρωτολειτούργησε με 5 μαθητές κι οι κατώτερες τάξεις από 20-30 μαθητές.

Το Γ.Π.Α. άρχισε να λειτουργεί με 50-60 μαθητές συνολικά, αριθμός ο οποίος έφθασε τους 180-220 κατά τον τρίτο χρόνο λειτουργίας. Με τους τότε πρώτους απόφοιτους των ετών 1952-56 και τους πρώτους επιτυχόντες στις Ανώτατες, Ανώτερες και Στρατιωτικές Σχολές έδωσε και την πρώτη σειρά επιστημόνων του χωριού.

Επίσης, ανέπτυξε αξιόλογες αθλητικές δραστηριότητες. Χαρακτηριστικό είναι ότι στους πανμαθητικούς αγώνες της Δ’ Εκπαιδευτικής Περιφέρειας που ‘γιναν στη Θήβα το 1952, το Γ.Π.Α. πήρε μια πρώτη νίκη στο τριπλούν (Δημ. Ε. Λιάκουρης) και δυο δεύτερες: σφαιροβολία (Αθαν. Ζαρογκίκας) και 1000 μ. (Μιχ. Λιβάνιος). Για να γίνει κατανοητή η σημασία αυτών των νικών, αρκεί να σημειωθεί, ότι το Γ.Π.Α. συμμετείχε με 10 μαθητές – αθλητές, ενώ τα γυμνάσια Θηβών, Λειβαδιάς, Ορχομενού κλπ. με περισσότερους από 60 μαθητές το καθένα.

Ο πρώτος Διευθυντής ήταν ο μαθηματικός Αντρέας Σαράφης, που τον διαδέχτηκε ο φιλόλογος Αβραμίκος. Πρώτοι καθηγητές ήταν οι φιλόλογοι: Γ. Κομίνης, Γ. Ζαμπέλης, Αγγ. Πάτρα, Πόπη Στασινοπούλου, Ιωάννα Φλέγκα, Ματθ. Τιράνα, Γρηγ. Κούκουρα, Ι. Λουκάς, οι μαθηματικοί: Παπαδάκη και Ξυγκάκης, οι φυσικοί Γ. Ρούσης, Ροζακέας και Ι. Στέρπης, ο θεολόγος Γιάννης Γκιζελής και ο γυμναστής Περδίκης.

Αξιοσημείωτο είναι ότι καθηγητής του Γυμνασίου υπήρξε επίσης ο νυν Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, Μακαριώτατος κ.κ. Ιερώνυμος Β’, πριν λάβει τον πρώτο βαθμό της Ιεροσύνης χειροτονούμενος ως Διάκονος (3 Δεκεμβρίου 1967) από τον Μητροπολίτη Θηβών και Λεβαδείας και πνευματικό του πατέρα κυρό Νικόδημο στη Θήβα.

Οι μαθητές του Γυμνασίου έδωσαν ζωντάνια στο χωριό: Άρχισαν οι παρελάσεις με τη σημαία, τη σάλπιγγα και το ταμπούρλο, οι λαμπαδηφορίες, οι γυμναστικές επιδείξεις κ.α. Οι μαθήτριες κυκλοφορούσαν με τις μαύρες ποδιές και τους άσπρους γιακάδες (αργότερα έγιναν μπλε), ενώ οι μαθητές, κοντοκουρεμένοι, φορούσαν το πηλήκιο με την κουκουβάγια. Οι περισσότεροι μαζεύονταν στο βιβλιοπωλείο του Ηλία Νικητόπουλου, που ξεκίνησε ως εφημεριδοπώλης, απέναντι από τον σιδηροδρομικό σταθμό και δίπλα στο καφενείο του Γιάννη Σιδέρη. Ήταν ο άνθρωπος που έφερνε τα γυμνασιακά βιβλία κι όλα τα άλλα σχολικά είδη. Ο καθηγητής Γιάννης Γκιζελής είχε δημιουργήσει τα κατηχητικά σχολεία και τη σχολική χορωδία που έψελνε στην εκκλησιά.

Βυζαντινά Μνημεία

Στην τοποθεσία Βλιάσσι του Αυλώνα βρίσκουμε τον Ι.Ν. του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου ο οποίος χρονολογείται στον 12ο αιώνα και είναι ερειπωμένος. Τμήματά του σώζονταν αρκετά καλά μέχρι το 1940, χρονιά που δημοσιεύτηκε από τον Α. Ορλάνδο στο Αρχείο Βυζαντινών Μνημείων της Ελλάδος, οπότε και έγινε γνωστός στην επιστημονική κοινότητα. 

Στην ίδια μελέτη σημειώνεται και ο ναός της Παναγίας του 14ου αιώνος, σε κοντινή τοποθεσία που βρίσκεται μέσα στο στρατόπεδο Αυλώνα. Οι δύο ναοί επικοινωνούν υπογείως με λιθόκτιστη σήραγγα η οποία περνά κάτω από τον Ι.Ν. του Αγίου Ιωάννη και αρχίζει από 3 βυζαντινές θολωτές αψίδες που είναι και ορατές στον περίβολο. Εντός του Ναού του Αγίου Ιωάννη διαπιστώθηκε τον Απρίλιο 2012 λαθρανασκαφή μεγάλης έκτασης.

Μοναστήρια

Κατά τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα, θεμελιώθηκαν δύο σημαντικά μοναστήρια στον Αυλώνα:

α) Η Ιερά Γυναικεία Κοινοβιακή Μονή Θεογεννήτορος (κάτω από το «Σείριος», περίπου 3 χλμ. από τη Μαλακάσα), αποτελεί ένα οικοδομικό «θαύμα». Με τον επιβλητικό μαντρότοιχο 8μ. ύψους να την περιτριγυρίζει, μοιάζει από μακριά με κάστρο που έρχεται, ή μάλλον μας μεταφέρει, κατευθείαν στον Μεσαίωνα όπου εκτός από το μεγεθός του, η κομψή σε κάθε λεπτομέρεια αρχιτεκτονική του, καθηλώνουν τον επισκέπτη. Η δεύτερη έκπληξη  είναι οι πληροφορίες – προφορικές και γραπτές – που αντλεί κανείς σχετικά με την ποικιλία των διακονημάτων που επιτελούν καθημερινά οι Μοναχές και τα οποία αντανακλούν την πηγαία δημιουργικότητα που τις χαρακτηρίζει.

Όντως, μετά από την πάροδο 40 περίπου ετών από την ανοικοδόμησή του, το Μοναστήρι έχει γίνει πόλος έλξης για χιλιάδες ανθρώπους που λαμβάνουν με την επίσκεψή τους αυτή την «αποκάλυψη» του προσωπικού αγώνα των Αδελφών οι οποίες με νου και καρδιά ζουν τα θεία βιώματα της κοινοβιακής τους ζωής.Οι 13 πρώτες Μοναχές καθοδηγήθηκαν το 1987 από τον π. Άγγελο Αναστασίου, εφημέριο τότε του Ι.Ν. Κοιμήσεως Θεοτόκου της Νέας Ιωνίας, και στη συνέχεια Μητροπολίτη Αυλώνος και Βοιωτίας. Με τη βοήθεια των πιστών, αγόρασαν 8 στρέμματα γης στον Αυλώνα και με κοπιώδη προσωπική εργασία οικοδόμησαν τα 10 πρώτα μικρά κελλιά και ένα μικρό εκκλησάκι όπου τοποθέτησαν την εικόνα της Παναγίας της Θεογεννήτορος.

Σήμερα το εκκλησάκι, αφιερωμένο στην Ύψωση του Τιμίου Σταυρού, είναι προσκεκολλημένο στο Καθολικό της Μονής. Με την πάροδο του χρόνου, αυξήθηκαν αλματωδώς οι Μοναχές ώστε σήμερα να υπερβαίνουν τις 85. Οι περισσότερες είναι κάτοχοι πανεπιστημιακών πτυχίων, κυρίως Ιατρικής, Φιλολογίας, Παιδαγωγικής, Νομικής, Αρχιτεκτονικής, Νοσηλευτικής, ενώ τα διακονήματά τους περιλαμβάνουν το Χρυσοκέντημα, την Ιεροραπτική, την κατασκευή Κηρίων και Μοσχοθυμιάματος, την Κτηνοτροφία, την ασχολία με τους κήπους και την παρασκευή τυριού. Η γυναικεία Ιερά Κοινοβιακή Μονή Θεογεννήτορος εορτάζει την «Κυριακή των Μυροφόρων» και είναι αφιερωμένη στην Πρώτη των Μυροφόρων, την Παναγία.

Τη δεύτερη Κυριακή μετά το Πάσχα τιμώνται οι Μυροφόρες, οι ευσεβείς εκείνες γυναίκες, οι οποίες παρακολούθησαν τη διδασκαλία και τη δημόσια δράση του Ιησού Χριστού με χαρακτηριστική αφοσίωση, επιμελήθηκαν και άλειψαν με αρώματα το σώμα Του κατά την ταφή Του και αξιώθηκαν να πληροφορηθούν πρώτες από τον άγγελο την Ανάστασή Του. Γι’ αυτό προς τιμήν τους η ημέρα αυτή ονομάζεται Κυριακή των Μυροφόρων. Κάθε χρόνο ανήμερα της εορτής, μετά τη θεία Λειτουργία, ακολουθεί λιτανεία όπου με τη συνοδεία της Φιλαρμονικής και με την παρουσία τμημάτων του στρατού ξηράς που αποδίδουν τιμές, άνδρες και γυναίκες ντυμένοι με την παραδοσιακή στολή των Ποντίων κρατούν και συνοδεύουν την εικόνα της Παναγίας, ενώ ένα ελικόπτερο σε χαμηλό ύψος ραίνει την εικόνα και τον κόσμο με άνθη.

Ο πιλότος του ελικόπτερου Μιχάλης Πουλικάκος έκανε την πρώτη του πτήση πάνω από το Μοναστήρι Θεογεννήτορος το 2004 και από τότε κάθε χρόνο είναι πιστός στο ραντεβού του. «Κοντά στο Μοναστήρι διατηρώ ελικοδρόμιο. Από το 2004 γνώρισα την Κεχαρητωμένη του Μοναστηριού Είχα την ιδέα να ρίξω ροδοπέταλα από το ελικόπτερο. Ένιωσα κάτι πολύ δυνατό μέσα μου. Με άγγιξε πολύ. Φυσικά δεν ζήτησα αμοιβή. Δέθηκα πολύ με τη Μονή. Βάφτισα τα τρία μου παιδιά στο συγκεκριμένο Μοναστήρι και κάθε χρόνο το θεωρώ χρέος μου να κάνω αυτή την πτήση ως πράξη πίστης και ευγνωμοσύνης», ανέφερε σε συνέντευξή του στο ethnos.gr ο Μιχάλης Πουλικάκος.

Τη νύχτα της 24ης Δεκεμβρίου 1987, οι μοναχές και ο ιδρυτής Γέροντας της Μονής διασώθηκαν από τις εκρήξεις του διπλανού στρατοπέδου φεύγοντας βιαστικά με ένα μικρό αυτοκινητάκι Suzuki 8 θέσεων, το οποίο μετά από πολλές διαδρομές τους μετέφερε μερικά χιλιόμετρα πιο κάτω εν μέσω πυρομαχικών τα οποία εκρήγνονταν και πετάγονταν με ιλιγγιώδη ταχύτητα στα γύρω σημεία! Ευτυχώς, κατά την επιστροφή τους την επόμενη μέρα όλα ήταν στη θέση τους όπως τα άφησαν...

Έναν άλλο μεγάλο κίνδυνο διέτρεξαν τον Σεπτέμβριο του 1992 όταν μια καταστρεπτική πυρκαγιά ξεκίνησε από τον σκουπιδότοπο του Αυλώνα και στη συνέχεια οι φλόγες έκαψαν τη Μαλακάσα, τα Κιούρκα, περιοχές κοντά στη Λίμνη του Μαραθώνα, το Καπανδρίτι, το Γραμματικό, τον Κάλαμο και τον Ωρωπό. Υπολογίζεται ότι τη χρονιά αυτή έγιναν στάχτη περισσότερα από 55.000 στρέμματα.

Η μεγάλη πυρκαγιά κύκλωσε το Μοναστήρι με τα καιόμενα κλαδιά των πεύκων να βρίσκονται τα μισά μέσα σε αυτό. Η υπερπροσπάθεια των Μοναχών, οι λιγοστοί εθελοντές που κατάφεραν να περάσουν μέσα από τις φλόγες, καθώς και η μετέπειτα άφιξη της Πυροσβεστικής απεσόβησαν τον κίνδυνο...

Από την ίδρυσή της, κάθε νύχτα η Ιερά Μονή ακολουθεί το Αγιορείτικο Τυπικό, τελούσα καθημερινά μία ή και δύο Θείες Λειτουργίες στο Καθολικό και άλλα Παρεκκλήσια της Μονής. Συχνά τελούνται Αγρυπνίες, όπως τα Χριστούγεννα, στις Δεσποτικές και Θεομητορικές Εορτές και κυρίως τη Μεγάλη Εβδομάδα όπου μετά την Ακολουθία του Νυμφίου συνεχίζεται η Αγρυπνία έως τις 2.00 π.μ. Με την ευρωστία που αποπνέει, θεωρείται δεδομένη η μελλοντική ποιοτική και ποσοτική ανάπτυξη της Ιεράς Μονής και η  συνέχιση του πνευματικού έργου της με την ενθάρρυνση των χιλιάδων πιστών ανθρώπων που κάθε φορά την επισκέπτονται.

β) Η Μονή Νέου Στουδίου, γνωστή και ως «Μονή Νικοδήμου»,

βρίσκεται στη θέση Λογοστάρι. Ιδρυτής και κτήτορας της Μονής υπήρξε ο Μητροπολίτης Αττικής και Μεγαρίδος Νικόδημος, μία εξέχουσα μορφή της Εκκλησίας της Ελλάδας. Είναι γνωστός για το πολυσχιδές ποιμαντικό του έργο, τη θεολογική του συγκρότηση και το συγγραφικό του έργο. Ο Μητροπολίτης Νικόδημος έμεινε ως παράδειγμα σταυρωμένης Αρχιερωσύνης, καθώς έζησε περιόδους διωγμού και εξορίας, χωρίς να δικαστεί, και χωρίς να έχει κατηγορηθεί επίσημα, όπως αξιοσημείωτα αναφέρεται.

Περί τα δύο χρόνια χρειάστηκαν για να εξευρεθεί και να αγοραστεί ο κατάλληλος χώρος, πέντε χιλιόμετρα δυτικά του Αυλώνα, για τη δημιουργία της Μονής. Και μετά, τουλάχιστον άλλα οκτώ χρόνια κόπου για την ανοικοδόμηση μικρών σχετικά κτηριακών εγκαταστάσεων και του ιερού Ναού (καθολικού) της Μονής. Επί πλέον, δέκα ακόμα χρόνια πέρασαν για νά ολοκληρωθεί ο Ναός με τις αγιογραφίες και τα διάφορα μαρμαρόγλυπτα κομμάτια (τέμπλο, άμβωνας, δεσποτικό κ.ά.).

Η ονομασία τόσο της Μονής όσο και του Καθολικού της ήταν έμπνευση του Μητροπολίτη Νικόδημου. Σηματοδοτούσε το όραμα και καταδείκνυε την πορεία που ονειρευόταν ο επίσκοπος να ακολουθήσει η μονή. «Μονή Νέου Στουδίου» ήταν η επιλογή του ονόματος της μονής και θύμιζε τη φημισμένη Μονή Στουδίου της Κωνσταντινούπολης (σήμερα: Ιμραχόρ Τζαμί), που την χαρακτήριζαν: α) η λατρεία του Θεού («Μονή των ακοίμητων» είχε σε κάποια ιστορική φάση ονομασθεί, γιατί υπήρχε προσευχή κατά τη διάρκεια όλου του εικοσιτετραώρου), β) η άσκηση στην πνευματική ζωή και γ) η ζωντανή παρουσία της Μονής στα εκκλησιαστικά πράγματα (οι Στουδίτες με την επιρροή τους στις μεγάλες λαϊκές μάζες των πιστών ξεσήκωναν πραγματική επανάσταση οποτεδήποτε εκκλησιαστικά πρόσωπα, ακόμα και ο ίδιος ο Πατριάρχης, εκτρέπονταν από την Κανονική τάξη της Εκκλησίας). 

Χαρακτηριστικά, η Μονή Στουδίου Κωνσταντινούπολης είχε δικό της Τυπικό («Υποτύπωσιν») και πλούτισε την εκκλησιαστική υμνολογία με νέους ύμνους και κανόνες, οι οποίοι υιοθετήθηκαν αμέσως από την Εκκλησία της Βυζαντινής πρωτεύουσας, αντικαθιστώντας την παλιά υμνογραφία. Το Τυπικό της Μονής αποτέλεσε πρότυπο για πολλές άλλες, τόσο στην επικράτεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, όσο και στη Ρωσία, μετά τον 11ο αιώνα.

Ως ζωή λοιπόν λατρείας, άσκησης και δυναμικής παρουσίας στα εκκλησιαστικά πράγματα οραματίστηκε ο Μητροπολίτης Νικόδημος τη ζωή στο μικρό αυτό κοινόβιο που δημιούργησε. Το πρώτο μικρό παρεκκλήσιο (εντός του κτιρίου της μονής) το αφιέρωσε να τιμάται (όπως και η Μονή Στουδίου) στη μνήμη του Αγίου Ιωάννου του Βαπτιστού (29 Αυγούστου). Το Καθολικό της Μονής θέλησε ο μητροπολίτης Αττικής να το αφιερώσει στους Πατέρες που συνήλθαν στις επτά Οικουμενικές Συνόδους (πρώτη Κυριακή μετά τις 11 Ιουλίου).

Πηγές:

Μπουγιέση Μ. (2009), Ο χορός και το τραγούδι μέσα από τα κοινωνικά δρώμενα, στον Αυλώνα Αττικής, Διπλωματική Εργασία, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας.

Γκικάκης Ι. (2007), Η Ιστορία του Ωρωπού, Ωρωπός.

Γκικάκης Ι. (2017), Η Παλιγγενεσία, Ωρωπός.

Δήμος Ωρωπού: https://www.oropos.gov.gr/dimotikes-enotites/aylonas και https://www.facebook.com/share/v/1DBcTatPvE/

Ντοκιμαντέρ για τον Δήμο Ωρωπού: https://www.youtube.com/watch?v=nwJSeJu8FcE

Το Σάλεσι: http://tosalesi.blogspot.com/2011/03/1821.html    

Ιχνηλατώντας τη Λαογραφία του Αυλώνα: https://www.facebook.com/profile.php?id=100047122535752

Α.Ο. Αυλώνος Αττικής: https://www.facebook.com/profile.php?id=100029784770021&sk=photos

Μπούρας Χ.-Μπούρα Λ., Η Ελλαδική Ναοδομία κατά τον 12ο αιώνα, Αθήνα 2002

«Μια ματιά στον κόσμο του ουρανού της Ιεράς Μονής Θεογεννήτορος», εκδόσεις Ιεράς Γυναικείας Κοινοβιακής Μονής Θεογεννήτορος Αυλώνος Αττικής.