Το Πολυδένδρι Δήμου Ωρωπού: Ιστορία, πρόσωπα και μνημεία

Χτισμένο σε υψόμετρο 340 μέτρων, ανάμεσα σε ρεματιές και σε δάση, το Πολυδένδρι συνορεύει με το Καπανδρίτι και τις Αφίδνες. Απέχει 33 χιλιόμετρα από την Αθήνα και η εξέλιξη του πληθυσμού του σύμφωνα με τις τελευταίες απογραφές έχει ως εξής:

 2001: 1.179 κάτοικοι

 2011: 1.385 κάτοικοι

 2021:1.221 κάτοικοι

Ο θεσμός της Εμποροπανήγυρης (Παζάρι) στην Αττική, τη Βοιωτία και την Εύβοια

Οι εμποροπανηγύρεις, γνωστές στον λαό ως «παζάρια», αποτελούν έναν από τους αρχαιότερους θεσμούς του ελληνικού χώρου. Η ιστορία τους ξεκινά ήδη από τα ομηρικά χρόνια, όταν συνδέονταν με μεγάλες θρησκευτικές γιορτές, και συνεχίζεται αδιάλειπτα μέχρι τις μέρες μας, διατηρώντας έντονο τον οικονομικό, κοινωνικό και πολιτιστικό τους χαρακτήρα.

Η περιοχή της Αρχαίας Ωρωπίας από τα Προϊστορικά Χρόνια έως την ακμή του 2ου αιώνα π.Χ.

 

Η Αρχαία Ωρωπία ήταν η ιστορική περιοχή της βορειοανατολικής Αττικής, στα σύνορα με τη Βοιωτία. Στην καρδιά της βρισκόταν το περίφημο Αμφιάρειο, το μεγαλύτερο και σπουδαιότερο ιερό της αρχαίας Ελλάδας αφιερωμένο στον μάντη και χθόνιο θεό Αμφιάραο. Στην Ιλιάδα του Ομήρου, η περιοχή αναφέρεται ως Γραία — όνομα που ο Θουκυδίδης ταυτίζει με την Ωρωπία.

Αφιέρωμα στην Ιστορία του Χαλκουτσίου

 

Το Χαλκούτσι δεν είναι μόνο ένας καλοκαιρινός προορισμός. Ήταν πιθανότατα ένας από τους οικισμούς της Αρχαίας Ωρωπίας, αλλά και στη σύγχρονη εποχή ένα κομμάτι μνήμης για όσους το έζησαν, με ιστορίες από αμέτρητες βόλτες στις παραλίες του, ξενύχτια στην Anyway, συναντήσεις στο Διεθνές και νόστιμες πίτσες στο Les Amis. Ένας τόπος που συνεχίζει να προκαλεί την ίδια νοσταλγία και να καλεί τους επισκέπτες του να ανακαλύψουν τη δική τους ιστορία δίπλα στη θάλασσα του Νότιου Ευβοϊκού.

Συκάμινο: Ιστορική αναδρομή

 

Το Συκάμινο συνορεύει βόρεια με το Χαλκούτσι, νότια με το Ασπροχώρι του Αυλώνα, ανατολικά με το χωριό Ωρωπός και δυτικά με τον Αυλώνα και εν μέρη με τον Δήμο Τανάγρας, στο σημείο ανάμεσα στα Οινόφυτα και το Δήλεσι.

Χώροι, γιορτές και τρόπος λειτουργίας του Αμφιαράειου (ή Αμφιάρειου) Ιερού

 

Το Αμφιάρειο ήταν το μεγαλύτερο στην αρχαία Ελλάδα ιερό του χθόνιου θεού και ήρωα του Άργους, Αμφιάραου. Βρίσκεται σε μια πανέμορφη χαράδρα στον Κάλαμο και σε όλη την περίοδο της λειτουργίας του ήταν το εθνικό ιερό του Ωρωπού. Λειτουργούσε όχι μόνο ως θρησκευτικό και θεραπευτικό κέντρο, αλλά και ως κέντρο ποικίλων πολιτιστικών εκδηλώσεων.

Η Ιερά Μονή Παρακλήτου στο Μήλεσι

 

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η ιστορία της Ιεράς Μονής Παρακλήτου στο Μήλεσι, όπως και του ιδρυτή της μοναχού Χερουβείμ ο οποίος σε ηλικία 18 χρόνων βρέθηκε στο Άγιον Όρος.

O Γεωμετρικός και Αρχαϊκός Οικισμός της Σκάλας Ωρωπού

 

Ο Γεωμετρικός και Αρχαϊκός Οικισμός (στη θέση της σημερινής ανασκαφής δίπλα από το κτήριο του ΕΝΕΕΓΥΛ Ωρωπού), ήκμασε από τον 8ο αι. π.Χ ώς τον 6ο αι. π.Χ., αν και υπέφερε διαρκώς από πλημμύρες. Έτσι, κάποια στιγμή καλύφθηκε από τις προσχώσεις είτε του Ασωπού είτε κάποιου χειμάρρου που ίσως να ονομαζόταν Ωρωπός. Πρόκειται για έναν οικισμό που στέκεται σήμερα σε πολύ καλή κατάσταση, διότι η πλημμύρα που οδήγησε στην εγκατάλειψή του διατήρησε ταυτόχρονα σε άψογη κατάσταση  τα αρχιτεκτονικά του κατάλοιπα.

Ο Ποντιακός Ελληνισμός και οι Πόντιοι πρόσφυγες στον Ωρωπό

 

Ο Ποντιακός Ελληνισμός έχει τις ρίζες του στον μεγάλο αποικισμό του Εύξεινου Πόντου που ξεκινά τον 8ο αι. π.Χ. με τη Μίλητο της Ιωνίας να ιδρύει τη Σινώπη σε εξαιρετικά στρατηγική θέση εξαιτίας του λιμανιού της και της δυνατότητας ομαλής επικοινωνίας της με τις γύρω περιοχές. Η Σινώπη, με τη σειρά της ίδρυσε το 756 π.Χ. την Τραπεζούντα, την Κρώμνη, το Πτέρυον, την Κύτωρο και άλλες φημισμένες πόλεις της περιοχής για την οποία μιλούν ακόμη οι παραδόσεις, οι χοροί και τα τραγούδια των Ποντίων. Επί μακρό διάστημα απομονωμένος από τον υπόλοιπο ελληνισμό λόγω της απόστασης, μιας δύσκολης θάλασσας και ενός ορεινού απόκρημνου όγκου αλπικού τύπου, αριθμούσε περισσότερους από 450.000 κατοίκους στις αρχές του 20ου αιώνα σε πάνω από 1.000 χωριά. 

Η Ιερά Μονή Παναγίας Χρυσοπηγής Πολυδενδρίου

 

Η Ιερά Μονή Παναγίας Χρυσοπηγής Πολυδενδρίου ιδρύθηκε το 1973 από τον Γέροντα Αρχιμανδρίτη Καλλίνικο Καρούσο (μετέπειτα Μητροπολίτης Πειραιώς), και τους Αρχιμανδρίτες  Χριστόδουλο Παρασκευαϊδη (μετέπειτα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος) και τον Αμβρόσιο Λενή (πρώην Μητροπολίτη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας).

Η Λιμνοθάλασσα Ωρωπού και οι προτάσεις για την αναβάθμιση και την προστασία της

Στα Βορειοδυτικά της Σκάλας Ωρωπού εκτείνεται ως συνέχεια του Δέλτα Ασωπού, ένας από τους τελευταίους υγροβιότοπους της Αττικής με μεγάλη οικολογική σημασία, η Λιμνοθάλασσα του Ωρωπού.  Έχει μήκος 3 χλμ., έκταση 1000 στρ. και ήταν γνωστή παλιότερα ως «Αλυκές», «Μαντρί», «Παραλία της Άμμου».

Ιστορική αναδρομή στις Αφίδνες, την Ιπποκράτειο Πολιτεία (Αγία Τριάδα) και τη Λίμνη Μπελέτσι

 

Στην αρχαιότητα οι Αφίδνες ήταν μια από τις δώδεκα πόλεις που ίδρυσε ο Κέκροπας και που αργότερα συνένωσε ο Θησέας για να δημιουργήσει το κράτος της Αθήνας. Το όνομά τους το χρωστούν στον τοπικό ήρωα Άφιδνο, ενώ η ονομασία σε πληθυντικό αριθμό (Αφίδναι), δηλώνει περισσότερους του ενός οικισμούς. Αποτέλεσαν δήμο της Ανδριανίδος, Αιαντίδος, Λεοντίδος και Πτολεμαΐδος φυλής.

Η γιορτή του Αγίου Γεωργίου στα Νέα Παλάτια Ωρωπού

 

Γιορτάζουν και φέτος τα Νέα Παλάτια συνεχίζοντας τη μεγάλη παράδοση από τα παλαιά Παλάτια του Μαρμαρά όπου ο χορός του Αη-Γιωργιού γινόταν στη μεγάλη πλατεία του χωριού κάτω από τον πλάτανο της παραλίας, με πάνδημη συμμετοχή. Το απόγευμα της γιορτής τ’ Άη-Γιωργιού, στο μέσο της πλατείας, τοποθετείται σε καταστόλιστο εικονοστάσι η εικόνα του Αγίου, που είναι φερμένη από την ομώνυμη εκκλησιά των Παλατιών της Προκοννήσου, και ολόγυρα αρχίζουν να χορεύουν όλοι το τραγούδι του.

Η εξέλιξη των συγκοινωνιών του Δήμου Ωρωπού, 1904-2026

 

Από την Κυριακή 19 Απριλίου 2026 φτάνει και στη Σκάλα Ωρωπού η Αστική Συγκοινωνία και με την αφορμή αυτή παραθέτουμε παρακάτω μια ιστορική αναδρομή της εξέλιξης των συγκοινωνιών της περιοχής του Ωρωπού από το 1904 έως σήμερα.

Η Ζωοδόχος Πηγή στο Νέο Λεβίσι Μαρκοπούλου και η Ιστορία του ονόματος, της θέσης της και της προέλευσης των πρώτων κατοίκων

 

Το Ιερό Παρεκκλήσιο της Ζωοδόχου Πηγής Νέου Λεβισίου Μαρκοπούλου Ωρωπού βρίσκεται σε ένα περιβάλλον το οποίο, εκτός από τη φυσική ομορφιά του, θεωρείται ιστορικό για πολλούς λόγους.

Η Σφαγή στο Δήλεσι το 1870 («Δράμα του Ωρωπού»)

 

Η «Σφαγή στο Δήλεσι» (ή «Το Δράμα του Ωρωπού», ή «Το Ωρώπειον Άγος» όπως επίσης λέγεται) ήταν η σύλληψη, η ομηρία και τελικά η θανάτωση, από τους λήσταρχους Αρβανιτάκηδες, ομάδας Άγγλων και Ιταλών περιηγητών στις αρχές του Απριλίου του 1870 στο Δήλεσι. Το γεγονός αυτό είχε αντίκτυπο στις διπλωματικές σχέσεις Ελλάδας, Αγγλίας και Ιταλίας, και οδήγησε τελικά στην πτώση της κυβέρνησης του Θρασύβουλου Ζαΐμη.

Πάσχα στον Δήμο Ωρωπού: Έθιμα, μνήμες και ζωντανές παραδόσεις μέσα στον χρόνο

 

Το Πάσχα, η κορυφαία εορτή της Ορθοδοξίας και βαθιά ριζωμένο στοιχείο της ελληνικής ταυτότητας, αποτελεί διαχρονικά έναν ζωντανό πυρήνα πίστης, μνήμης και συλλογικής εμπειρίας. Στην περιοχή του Ωρωπού, η πασχαλινή περίοδος δεν περιορίζεται μόνο στη θρησκευτική της διάσταση, αλλά αναδεικνύεται σε ένα πολύχρωμο μωσαϊκό εθίμων, βιωμάτων και λαϊκών πρακτικών που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.

Η υποδοχή των προσφύγων και μεταναστών στον Δήμο Ωρωπού

 

Με την προσφυγική κρίση που ξέσπασε το 2015, ο Δήμος Ωρωπού υποδέχτηκε πολλούς συνανθρώπους μας από χώρες του Τρίτου Κόσμου οι οποίοι αιτούνταν άσυλο. Έτσι, ενώ αρχικά φιλοξενήθηκαν εκτάκτως στο στρατόπεδο Γερακίνη της Μαλακάσας, από το 2022 λειτουργεί στον ίδιο χώρο οργανωμένο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) από το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου. Παράλληλα, τα μικρά παιδιά των αιτούντων άσυλο κατανεμήθηκαν σε σχολικές μονάδες του Δήμου προκειμένου να παρακολουθήσουν τη βασική τους εκπαίδευση.

Η Ελληνική Επανάσταση στην περιοχή του Ωρωπού - Μέρος Β': Τα γεγονότα

 

Τουλάχιστον 6 μάχες έχουν καταγραφεί στην ευρύτερη περιοχή του Ωρωπού κατά την περίοδο 1821-1829. Η 1η μάχη σε έδαφος της Αττικής έγινε στον Κάλαμο την 18^η Απριλίου 1821  με ηγέτη τον Μελέτη Βασιλείου (1776-1828), γεννημένο στη Χασιά. Ως μέλος της Φιλικής Εταιρείας, ο Μελέτης όπλισε την 1^η Απριλίου τους χωρικούς της Χασιάς με το πρόσχημα ότι ήθελε να φυλάξει τον τόπο του από ενδεχόμενη επιδρομή κλεφτών. Ύστερα έστησε το μικρό του στρατόπεδο στο Μενίδι, πήρε μαζί του πολλούς Μενιδιάτες με τον Αναγνώστη Τσουρκατιώτη (ή Κιουρκατιώτη) και μερικούς Σαλαμίνιους που παρουσιάστηκαν εθελοντικά, και στις 18 Απριλίου χτύπησε στον Κάλαμο του άνδρες του Ομέρμπεη, που είχε φτάσει εκεί από την Κάρυστο για να δει τι συνέβαινε στην περιοχή (Τρικούπης, 1993:177-178).

Αφιέρωμα: Η Ελληνική Επανάσταση στην περιοχή του Ωρωπού - Μέρος Α': Ο Ωρωπός στα Οθωμανικά Χρόνια

 

Την 29η Μαΐου 1453 ο Μωάμεθ Β’ κατακτά την Κωνσταντινούπολη. Η Ανατολική Ρωμαϊκή (Βυζαντινή) Αυτοκρατορία καταρρέει και γίνεται μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.Το 1455 ο Σουλτάνος ορίζει Δούκα της Βοιωτίας (Θηβών) τον Φραγκίσκο Β’, ενώ οι Οθωμανοί κρατούν τη διοίκηση των Αθηνών. Εδώ ουσιαστικά αρχίζει η Τουρκοκρατία στον Ωρωπό, αφού ο Σουλτάνος μαζί με την περιοχή των Αθηνών αφαιρεί στη συνέχεια από τον Φραγκίσκο Β’ και την περιοχή του Ωρωπού και του Συκαμίνου. Έτσι λοιπόν ο τελευταίος δυτικός ηγεμόνας των κάστρων Ωρωπού και Συκαμίνου, Νερούτσος Πίτι, εκδιώκεται και καταφεύγει μαζί με τη γυναίκα του Λαοδάμεια και τα 11 παιδιά του στον ιδιόκτητο πύργο τους στην Παλιοπαναγιά, κοντά στη Θήβα, που παραμένουν φραγκοκρατούμενες. Τέλος, το 1460, οι Οθωμανοί εκδιώκουν και τον Φραγκίσκο από τη Βοιωτία και γίνονται κυρίαρχοι αυτής (για τη Φραγκοκρατία στον Ωρωπό, δείτε: https://oroposhistory.blogspot.com/2024/11/blog-post.html ).