α) Αρχαίο Θέατρο Θορικού
Ο Θορικός ήταν στην αρχαιότητα μια από τις σημαντικές πόλεις της Αττικής, που βρισκόταν στα ανατολικά της παράλια, μισή ώρα βόρεια του Λαυρίου και την οποία, σύμφωνα με την παράδοση ίδρυσε ο Κέκρωψ. Ήταν χτισμένη στο βόρειο μυχό του κόλπου, στα ριζά του εκεί λόφου Βελατούρι και στον προς τα δυτικά ομαλό χώρο. Τα παλαιότερα ίχνη κατοίκησης ανήκουν ίσως στα νεολιθικά χρόνια (αρχές 3ης χιλιετίας). Ήδη στη Μεσοελλαδική εποχή (1900-1600 π.Χ.) οι κάτοικοι του Θορικού γνώριζαν την επεξεργασία των μεταλλευμάτων του Λαυρίου.
Στη δυτική πλαγιά του λόφου Βελατούρι βρίσκεται το κέντρο του αρχαίου δήμου Θορικού. Από τον αρχαίο δήμο σήμερα σώζονται το θέατρο, μέρη του οικισμού και των εγκαταστάσεων, όπου γινόταν η επεξεργασία των μετάλλων, ένας τετράγωνος πύργος του 4ου αιώνα π. Χ., τα νεκροταφεία και το ιερό της Δήμητρας και της Κόρης. Ο οικισμός, γνωστός ως βιομηχανική πόλη, εκτείνεται στη βραχώδη κατηφορική πλαγιά του λόφου Βελατούρι.
Το θέατρο του Θορικού θεωρείται το αρχαιότερο στον ελλαδικό χώρο και είναι μοναδικό για το ιδιόμορφο ελλειψοειδές σχήμα του. Κατασκευάστηκε στη φυσική αμφιθεατρική πλαγιά, στη νότια πλευρά του λόφου Βελατούρι στα τέλη του 6ου αιώνα π. Χ. Στα μέσα του 5ου αι. π. Χ. η ορχήστρα επεκτάθηκε και στα μέσα του 4ου αι. π. Χ. κατασκευάστηκε το άνω διάζωμα με ένα μνημειώδη αναλημματικό τοίχο. Δίπλα στη δυτική πάροδο ιδρύθηκε ο μικρός ναός του Διονύσου. Στην ανατολική πλευρά του υπάρχει μία μεγάλη αίθουσα, με θρανίο λαξευμένο στο βράχο, που ήταν πιθανώς τόπος συγκέντρωσης. Δίπλα στο δυτικό διάζωμα του θεάτρου υπήρχε ένα σπίτι με πεντάκλινο ανδρώνα (δωμάτιο συμποσίων) και αυλή. Το χωρίζει από το θέατρο ένα στενό μονοπάτι που ανηφορίζει στην πλαγιά.
Η ορχήστρα του θεάτρου είναι ορθογώνια παραλληλόγραμμη (περίπου 16 Χ 30 μ.) με αποστρογγυλεμένες τις γωνίες προς το κοίλον. Στη νότια ελεύθερη πλευρά υποστηρίζεται από αναλημματικό τοίχο μήκους 24 μ. περίπου, τα άκρα του οποίου θεμελιώνονται πάνω στον φυσικό βράχο. Το ανάλημμα αυτό αντικατέστησε παλαιότερο, αυξάνοντας το εμβαδόν της ορχήστρας. Το δυτικό άκρο της ορχήστρας καταλαμβάνει ναΐσκος του Διονύσου, από τον οποίο σώζονται μόνον τα θεμέλια, και το ανατολικό ορθογώνια κατασκευή, πιθανός βωμός.
β) Αρχαίο θέατρο Ραμνούντα
Ο Ραμνούς ήταν αρχαίος δήμος στα βορειοανατολικά της Αττικής, στον Ευβοϊκό κόλπο. Οι ανασκαφές έχουν φέρει στο φως το ιερό της Νεμέσεως - το σημαντικότερο της θεότητας αυτής στην αρχαία Ελλάδα - το φρούριο, δημόσια κτίρια, κατάλοιπα οικιών και πολλούς ταφικούς περιβόλους.
Η ανθρώπινη δραστηριότητα στην περιοχή εμφανίζεται συνεχής από τα νεολιθικά χρόνια, αλλά η παρουσία ιερού επιβεβαιώνεται αρχαιολογικά από τις αρχές του 6ου π. Χ. αιώνα. Ο αρχαϊκός ναός καταστράφηκε από τους Πέρσες κατά την εισβολή του 480-479 π. Χ., όπως και πολλά άλλα οικοδομήματα της Αττικής. Ακολούθησε περίοδος ακμής κατά τον 5ο π. Χ. αιώνα, οπότε το ιερό απέκτησε την οριστική αρχιτεκτονική του μορφή.
Μέσα στο αρχαίο φρούριο του Ραμνούντα στα πόδια της ακρόπολης βρίσκεται το ιδιότυπο για την απλή μορφή του θέατρο, το οποίο χρησίμευε αρχικά ίσως ως χώρος συνάθροισης των πολιτών, ή βουλευτήριο. Το θέατρο βρίσκεται βόρεια του γυμνασίου και σύμφωνα με επιγραφή ήταν αφιερωμένο στο Διόνυσο, του οποίου ο ναός ήταν κοντά.
Ως κοίλο χρησίμευε η ομαλή πλαγιά του λόφου και ως ορχήστρα η επίπεδη έκταση μπρος από τους θρόνους της προεδρίας, οι οποίοι αποτελούν το μοναδικό αρχιτεκτονικό θεατρικό στοιχείο. Στην όψη των πέντε θρόνων, από τους οποίους σήμερα σώζονται μόνο τρεις, είναι χαραγμένη επιγραφή. Την ύπαρξη του θεάτρου μαρτυρούν ψηφίσματα χαραγμένα σε στήλες, τα οποία αναφέρουν ως τόπο ίδρυσης των στηλών το θέατρο.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο καθηγητής Β. Πετράκος «δεν θα τολμούσαμε να το χαρακτηρίσουμε ως θέατρο, αν δεν ονομαζόταν έτσι σε ψηφίσματα στα οποία ορίζεται ως τόπος ίδρυσης των στηλών, στις οποίες αυτά είναι χαραγμένα. Το θέατρο και η γύρω περιοχή χρησίμευε και ως αγορά του δήμου».
γ) Aρχαίο θέατρο Αχαρνών
Το αρχαίο θέατρο των Αχαρνών αποκαλύφθηκε πρόσφατα κατά τη διάρκεια εκσκαφικών εργασιών στο κέντρο του σημερινού δήμου. Συγκεκριμένα, στην οδό Σαλαμίνος στη θέση Κάραβος ήρθε στο φως από την ανασκαφέα Μαρία Πλάτωνος. Χρονολογείται πιθανότατα στον 4ο αιώνα π.Χ. (βέβαιη χρονολόγηση θα είναι δυνατή μόνο όταν ολοκληρωθεί η ανασκαφή του θεάτρου) και ήταν ένα από τα πιο σημαντικά δημόσια οικοδομήματα της πόλης. Σε αυτό δίνονταν θεατρικές παραστάσεις κατά τη διάρκεια διάφορων θρησκευτικών γιορτών. Το θέατρο σταμάτησε να χρησιμοποιείται και με το πέρασμα του χρόνου καλύφθηκε σιγά-σιγά με χώματα. Στα νεότερα χρόνια επάνω στο καλυμμένο με χώματα θέατρο χτίστηκαν σπίτια και σήμερα η σκαπάνη των αρχαιολόγων με επιμονή και υπομονή το φέρνει και πάλι στο φως.
Η ύπαρξη του αρχαίου θεάτρου στις Αχαρνές επιβεβαιώνεται ήδη από τον 19ο αιώνα μέσα από την ανεύρεση αρχαίων επιγραφών, οι οποίες αναφέρονται στη λειτουργία του θεάτρου και στην εκμίσθωσή του για εκδηλώσεις.
Μία επιγραφή που βρέθηκε σε ρωμαϊκό βαλανείο (λουτρό) της οδού Λιοσίων αναφέρεται στη λειτουργία καθώς και στα έσοδα από τη μίσθωση του θεάτρου των Αχαρνών για παραστάσεις τραγωδίας, κωμωδίας, μουσικών αγώνων κ.ά. Σε μία άλλη επιγραφή τιμάται ο δήμαρχος Αχαρνών, ο επιμελητής των κατ’ αγρούς Διονυσίων και ο ταμίας και τους παραχωρείται το δικαίωμα να κάθονται αυτοί και οι εγγονοί τους στα πρώτα καθίσματα της προεδρίας του θεάτρου.
δ) Αρχαίο θέατρο Αμφιάραου
Το Αμφιάρειο (ή Αμφιαράειο) ήταν το μεγαλύτερο στην αρχαία Ελλάδα ιερό του χθόνιου θεού και ήρωα του Άργους, Αμφιαράου. Βρίσκεται σε μια πανέμορφη χαράδρα στον Κάλαμο και σε αυτό συναντώνται η ιατρική και η μαντική τέχνη. Η ίδρυσή του τοποθετείται στα τέλη του 5ου αι. π. Χ. Από τις αρχές του 4ου αιώνα π. Χ. και ως το 338π. Χ. το ιερό οργανώνεται και η φήμη του απλώνεται στην Ελλάδα. Σε όλη την περίοδο της λειτουργίας του ήταν το εθνικό ιερό του Ωρωπού.
Το ορθογώνιο – αρχικά – θέατρο χρονολογείται τον 4ο αι. π. Χ. Το κοίλο και το σκηνικό οικοδόμημα κατασκευάστηκαν τον 3ο αι. π.Χ., το μαρμάρινο προσκήνιο προστέθηκε περί το 200 π.Χ. και άλλες επεμβάσεις έγιναν περί το 150 π.Χ. Το θέατρο κτίστηκε με τις προσφορές των προσκυνητών, οι οποίοι συνέρρεαν στο θεραπευτήριο του Αμφιάραου. Εκεί τελούνταν κάθε χρόνο τα Αμφιάρεια τα Μικρά και κάθε πέμπτο χρόνο τα Αμφιάρεια τα Μεγάλα. Τα Αμφιάρεια τα Μεγάλα περιλάμβαναν μουσικούς, αθλητικούς και ιππικούς αγώνες στους οποίους έπαιρναν μέρος αθλητές, λόγιοι και ηθοποιοί από όλη την Ελλάδα, την Ιταλία και τη Μικρά Ασία.
Το κοίλον του θεάτρου ήταν σκαμμένο στην πλαγιά του λόφου. Από αυτό σώζονται ακόμη τα πώρινα θεμέλια για τα ξύλινα εδώλια. Ενώ τα εδώλια του κοίλου φαίνεται πως παρέμειναν ξύλινα, οι τοποθετημένες μέσα στην ορχήστρα προεδρίες ξεχώριζαν για την πολυτέλεια και τον πλούσιο στολισμό τους.
Το προσκήνιο, ένα μοναδικό δείγμα διατήρησης της πρόσοψης του ελληνικού προσκηνίου, έχει κομψή πρόσοψη με οκτώ λεπτούς δωρικούς μαρμάρινους ημικίονες που συνδέονται με πεσσούς και επιστήλια. Στα επιστήλια υπάρχουν τρίγλυφα και μετόπες. Στα κενά μεταξύ των ημικιόνων αναρτούσαν τις ζωγραφικές σκηνογραφίες.
Από τον 1ο αι. π.Χ. το ιερό τυγχάνει ιδιαίτερης προστασίας από τους Ρωμαίους και έτσι στην περίοδο του στρατηγού Σύλλα προστίθεναι οι θρόνοι, δύο εκ των οποίων σώζονται μέχρι σήμερα. Οι θρόνοι ήταν αναρτημένοι κοντά στην περιφέρεια της σκηνής και έφεραν επιγραφές.
Η ανασκαφή του ιερού ξεκίνησε το 1884 και διήρκεσε έως το 1929.
Πηγές:
Ανδρίκου Ε., Αρχαίο θέατρο Θορικού: https://diazoma.gr/theaters/%ce%b1%cf%81%cf%87%ce%b1%ce%af%ce%bf-%ce%b8%ce%ad%ce%b1%cf%84%cf%81%ce%bf-%ce%b8%ce%bf%cf%81%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cf%8d/
Archaiologia.gr (2012), Αμφιάρειο, ο αρχαιολογικός χώρος της περιοχής μας, https://tinyurl.com/y6gpkfjc
Δήμος Αχαρνών, Αρχαίο Θέατρο Αχαρνών: https://www.acharnes.gr/content/arxhaiologikoi-xoroi
ΔΙΑΖΩΜΑ (2009), Περιοδεία του προέδρου του «Διαζώματος» κ. Σταύρου Μπένου στα αρχαία θέατρα της Ανατολικής Αττικής.
Καρούζος. (1926). Το Αμφιάρειο του Ωρωπού. Αθήνα: Σειρά επιστημονικών εκδόσεων «ΟΔΟΙΠΟΡΙΚΟΥ ΣΥΝΔΕΣΜΟΥ».
Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας: https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/mantises/page_003.html
Μαυρίδης Θ. (2019). Οι επεμβάσεις συντήρησης και αναστήλωσης των μνημείων ως μέσων ανάδειξης και προβολής ενός αρχαιολογικού χώρου. Το παράδειγμα του αρχαιολογικού χώρου του Αμφιαρείου Ωρωπού., Διπλωματική Εργασία, ΕΑΠ.
Μπαζέλη Η., Θέατρο Ραμνούντα, ΕΚΚΕ: https://www.ekke.gr/projects/estia/Cooper/varvakeio/b%20gymnasioy/DTM_981_Mpazeli%20Ramountas.pdf
Πετράκος. (1968). Ο Ωρωπός και το Ιερόν του Αμφιάραου. Αθήνα: Βιβλιοθήκη της εν Αθήναις Αρχαιολογικής Εταιρείας, αρ. 63.
Πετράκος. (1974). Το Αμφιάρειο του Ωρωπού. Αθήνα: ΕΣΠΕΡΟΣ.
Πετράκος Β. (1992). Το Αμφιάρειο του Ωρωπού. Αθήνα: ΚΛΕΙΩ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου