Τα Παλάτια του Μαρμαρά στην Τουρκία σήμερα: Δύο βίντεο στην τουρκική γλώσσα (γραπτό κείμενο στα ελληνικά)

Δύο αξιοσημείωτα βίντεο τουρκικής παραγωγής είναι αυτά που δημοσιεύουμε σήμερα και παρουσιάζουν τον οικισμό Saraylar στη Νήσο Μαρμαρά, που δεν είναι άλλος από τα Παλάτια, το αγαπημένο χωριό των Ελλήνων Παλατιανών προσφύγων του 1922. Και στα δύο βίντεο υπάρχει η δυνατότητα αυτόματης μετάφρασης των υπότιτλων στην ελληνική γλώσσα.

Στο πρώτο βίντεο, το χωριό παρουσιάζεται μέσα από έναν περίπατο στον κεντρικό του χώρο και το λιμάνι, κατά τις απογευματινές και βραδινές ώρες. Αρχικά, γίνεται αναφορά στο όνομα «Μαρμαράς», το οποίο προέρχεται από τη λέξη «μάρμαρο» στα ελληνικά, και επισημαίνεται ότι τα Παλάτια (Saraylar) είναι γνωστά για την παραγωγή μαρμάρου το οποίο εξάγεται με πλοία που το φορτώνουν από το λιμάνι. Αναφέρεται επίσης ότι η σκόνη από τη λατόμευση είναι έντονη και επηρεάζει το περιβάλλον της περιοχής.

Το βίντεο δείχνει την κεντρική πλατεία των Παλατίων που βρίσκεται μπροστά από το Δημαρχείο, αλλά και τον περιβόητο πλάτανο (τον οποίο μέχρι τώρα γνωρίζαμε μόνο από τις φωτογραφίες Ελλήνων Παλατιανών), καθώς επίσης και τον   τερματικό σταθμό επιβατών Ahmet Remzi Dinçar  (ο οποίος λειτουργεί και ως βιβλιοθήκη),  το ταχυδρομείο, καταστήματα και χώρους στάθμευσης.

Παρουσιάζονται μαρμάρινα γλυπτά τοποθετημένα σε δημόσιους χώρους του χωριού, το γήπεδο με τεχνητό χλοοτάπητα δίπλα στη θάλασσα, ενώ το βίντεο περιλαμβάνει επίσκεψη σε τοπικό μαγειρείο όπου σερβίρονται παραδοσιακά φαγητά μαγειρεμένα σε πέτρινο σκεύος, καθώς και σύντομη συνομιλία με τον ιδιοκτήτη του καταστήματος.

Γίνεται επίσης αναφορά στις συγκοινωνιακές συνδέσεις της περιοχής με πλοία προς την Avşa και το Tekirdağ, ενώ επισημαίνεται ότι δεν είναι σαφές αν υπάρχει απευθείας ακτοπλοϊκή σύνδεση με την Κωνσταντινούπολη.

Συνολικά, το βίντεο προσφέρει μια απλή εικόνα της καθημερινής ζωής, των υποδομών και της οικονομικής δραστηριότητας των Παλατίων, με έμφαση στο μάρμαρο, το λιμάνι και τις τοπικές υπηρεσίες. Τονίζει ότι τα Παλάτια είναι ο παλαιότερος οικισμός του νησιού που αποτέλεσε επί αιώνες κέντρο λατόμευσης μαρμάρου ήδη από την αρχαιότητα, ενώ το μάρμαρο της περιοχής χρησιμοποιήθηκε σε σημαντικά μνημεία της αρχαιότητας και της Κωνσταντινούπολης.

Γίνεται ρητή αναφορά στους Έλληνες που κατοικούσαν στο χωριό και των οποίων τη θέση πήραν Τούρκοι κάτοικοι που ήρθαν από διάφορα μέρη. Αλλά και η αρχιτεκτονική των παλαιών σπιτιών, η διάταξη του οικισμού και τα λατομεία μαρτυρούν έμμεσα την ελληνική παρουσία.

Τα πλάνα δείχνουν ότι τα Παλάτια δεν είναι τουριστικό θέρετρο, αλλά ένας τόπος εργασίας, παραγωγής και βιομηχανικής κληρονομιάς (από τα αρχαία χρόνια, οι Παλατιανοί ήταν κυρίως ψαράδες και μαρμαράδες). Το χωριό παρουσιάζεται ως ένας μικρός, ήσυχος οικισμός, με περιορισμένο πληθυσμό, με έντονη εξάρτηση από τη μαρμαροβιομηχανία και με λιγότερη τουριστική ανάπτυξη σε σχέση με άλλα σημεία του νησιού. Η αίσθηση που μεταδίδεται είναι ενός τόπου με βαριά ιστορία, εργατικό παρελθόν και μνήμη που παραμένει χαραγμένη στο τοπίο.

Το δεύτερο βίντεο αποτελεί μια συνέντευξη/συζήτηση με έναν ηλικιωμένο κάτοικο των Παλατίων (Saraylar) , τον Ταχσίν Εμρέ Γιαβάς ο οποίος ζει εκεί από το 1958, όταν ο πατέρας του αγόρασε γη στο νησί. Ο κ. Γιαβάς κατάγεται από την Κωνσταντινούπολη αλλά μετά τη συνταξιοδότησή του ζει μόνιμα στο νησί του Μαρμαρά το οποίο αγαπά ιδιαίτερα, όπως και τους ανθρώπους του.

Κεντρικό θέμα της συζήτησης είναι το μάρμαρο της περιοχής, το οποίο χαρακτηρίζεται παγκοσμίως γνωστό και μοναδικό, υψηλής ποιότητας, κυρίως λευκό με χαρακτηριστικές φλέβες, αυθεντικό μάρμαρο (όχι απλώς «πέτρα»).

Στην περιοχή λειτουργούν περίπου 30 ενεργά λατομεία, όλα συγκεντρωμένα στη συγκεκριμένη πλευρά του νησιού. Αναφέρεται επίσης ότι εκεί βρίσκεται το πρώτο εργοστάσιο μαρμάρου της Τουρκίας, σήμερα ανενεργό αλλά με ιστορική σημασία.

Ο κ. Γιαβάς συγκρίνει το παρελθόν με το παρόν, τονίζοντας ότι παλαιότερα η εξόρυξη γινόταν με κασμά και φτυάρι, ενώ σήμερα με σύγχρονα μηχανήματα, οι συνθήκες εργασίας, οι μεταφορές και οι εξαγωγές έχουν βελτιωθεί σημαντικά, καθώς και ότι παλαιότερα οι αποστολές γίνονταν με ξύλινα καΐκια, ενώ σήμερα καθημερινά φεύγουν μεγάλα πλοία για το εξωτερικό.

Παρότι οι τεχνικές συνθήκες έχουν βελτιωθεί, ο ομιλητής εκφράζει έντονη νοσταλγία για τις ανθρώπινες σχέσεις του παρελθόντος: υπήρχε μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στο εμπόριο (λόγος τιμής), οι φιλίες και οι κοινωνικοί δεσμοί ήταν ισχυρότεροι, αλλά σήμερα επικρατεί ανασφάλεια και έλλειψη εμπιστοσύνης.

Ο κ. Γιαβάς έχει μακρά εμπλοκή με την τοπική πολιτική αφού υπήρξε υποψήφιος δήμαρχος όταν ιδρύθηκε ο δήμος Σαραϊλάρ, έχασε τις εκλογές με μικρή διαφορά, διετέλεσε επί περίπου 15 χρόνια κομματικό στέλεχος σε τοπικό επίπεδο και αργότερα αποχώρησε από το κόμμα λόγω διαφωνιών με την κεντρική διοίκηση. Δηλώνει ότι πλέον στηρίζει όποιον θεωρεί ικανό να προσφέρει πραγματικό έργο, χωρίς κομματικά κριτήρια.

Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που επισημαίνει είναι η φυγή των νέων από το νησί λόγω έλλειψης υποδομών, υψηλού κόστους ζωής, σοβαρών προβλημάτων υγείας και πρόσβασης σε νοσοκομεία. Έτσι, πολλοί αναγκάζονται να μετακομίσουν στην ενδοχώρα (π.χ. Μπαντίρμα).

Προτείνει η περιοχή να ενταχθεί σε καθεστώς αναπτυξιακής προτεραιότητας  ώστε να μειωθούν οι φόροι, να μεταφερθούν οι έδρες των μαρμαροβιομηχανιών στο νησί, να δημιουργηθούν θέσεις εργασίας και να ενισχυθεί η τοπική οικονομία.

Κλείνοντας, τονίζει ότι τα νησιά πρέπει να έχουν ειδικό διοικητικό και αναπτυξιακό μοντέλο, να διαθέτουν δικές τους δομές υγείας, να λαμβάνουν αποφάσεις πιο αυτόνομα, να προσφέρουν καλύτερη και ασφαλέστερη ζωή από την ενδοχώρα.

Αναφέρει ως παράδειγμα τα νησιά της Ελλάδας και υποστηρίζει ότι κάτι αντίστοιχο πρέπει να εφαρμοστεί και στην Τουρκία.

Αντί επιλόγου:

Για τους απογόνους των Ελλήνων προσφύγων του 1922, τα Παλάτια δεν είναι απλώς ένα σημείο στον χάρτη. Είναι ένα όνομα που περνά από γενιά σε γενιά. Είναι μια φωτογραφία χωρίς ημερομηνία. Ένα τραγούδι που δεν ειπώθηκε ποτέ ολόκληρο. Είναι η γνώση πως κάπου εκεί, απέναντι από το Αιγαίο, υπάρχει ένας τόπος που συνεχίζει να ανασαίνει με τις μνήμες τους.

Τα Παλάτια ζητούν μόνο να μην ξεχαστούν. Και όσο υπάρχουν άνθρωποι που τα θυμούνται, όσο το όνομά τους προφέρεται στα ελληνικά, τα Παλάτια θα παραμένουν ζωντανά — όχι μόνο στη γη του Μαρμαρά, αλλά και στη συλλογική μνήμη...