Πάσχα στον Δήμο Ωρωπού: Έθιμα, μνήμες και ζωντανές παραδόσεις μέσα στον χρόνο

 

Το Πάσχα, η κορυφαία εορτή της Ορθοδοξίας και βαθιά ριζωμένο στοιχείο της ελληνικής ταυτότητας, αποτελεί διαχρονικά έναν ζωντανό πυρήνα πίστης, μνήμης και συλλογικής εμπειρίας. Στην περιοχή του Ωρωπού, η πασχαλινή περίοδος δεν περιορίζεται μόνο στη θρησκευτική της διάσταση, αλλά αναδεικνύεται σε ένα πολύχρωμο μωσαϊκό εθίμων, βιωμάτων και λαϊκών πρακτικών που μεταφέρονται από γενιά σε γενιά.

Η υποδοχή των προσφύγων και μεταναστών στον Δήμο Ωρωπού

 

Με την προσφυγική κρίση που ξέσπασε το 2015, ο Δήμος Ωρωπού υποδέχτηκε πολλούς συνανθρώπους μας από χώρες του Τρίτου Κόσμου οι οποίοι αιτούνταν άσυλο. Έτσι, ενώ αρχικά φιλοξενήθηκαν εκτάκτως στο στρατόπεδο Γερακίνη της Μαλακάσας, από το 2022 λειτουργεί στον ίδιο χώρο οργανωμένο Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ) από το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου. Παράλληλα, τα μικρά παιδιά των αιτούντων άσυλο κατανεμήθηκαν σε σχολικές μονάδες του Δήμου προκειμένου να παρακολουθήσουν τη βασική τους εκπαίδευση.

Η Ελληνική Επανάσταση στην περιοχή του Ωρωπού - Μέρος Β': Τα γεγονότα

 

Τουλάχιστον 6 μάχες έχουν καταγραφεί στην ευρύτερη περιοχή του Ωρωπού κατά την περίοδο 1821-1829. Η 1η μάχη σε έδαφος της Αττικής έγινε στον Κάλαμο την 18^η Απριλίου 1821  με ηγέτη τον Μελέτη Βασιλείου (1776-1828), γεννημένο στη Χασιά. Ως μέλος της Φιλικής Εταιρείας, ο Μελέτης όπλισε την 1^η Απριλίου τους χωρικούς της Χασιάς με το πρόσχημα ότι ήθελε να φυλάξει τον τόπο του από ενδεχόμενη επιδρομή κλεφτών. Ύστερα έστησε το μικρό του στρατόπεδο στο Μενίδι, πήρε μαζί του πολλούς Μενιδιάτες με τον Αναγνώστη Τσουρκατιώτη (ή Κιουρκατιώτη) και μερικούς Σαλαμίνιους που παρουσιάστηκαν εθελοντικά, και στις 18 Απριλίου χτύπησε στον Κάλαμο του άνδρες του Ομέρμπεη, που είχε φτάσει εκεί από την Κάρυστο για να δει τι συνέβαινε στην περιοχή (Τρικούπης, 1993:177-178).

Αφιέρωμα: Η Ελληνική Επανάσταση στην περιοχή του Ωρωπού - Μέρος Α': Ο Ωρωπός στα Οθωμανικά Χρόνια

 

Την 29η Μαΐου 1453 ο Μωάμεθ Β’ κατακτά την Κωνσταντινούπολη. Η Ανατολική Ρωμαϊκή (Βυζαντινή) Αυτοκρατορία καταρρέει και γίνεται μέρος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.Το 1455 ο Σουλτάνος ορίζει Δούκα της Βοιωτίας (Θηβών) τον Φραγκίσκο Β’, ενώ οι Οθωμανοί κρατούν τη διοίκηση των Αθηνών. Εδώ ουσιαστικά αρχίζει η Τουρκοκρατία στον Ωρωπό, αφού ο Σουλτάνος μαζί με την περιοχή των Αθηνών αφαιρεί στη συνέχεια από τον Φραγκίσκο Β’ και την περιοχή του Ωρωπού και του Συκαμίνου. Έτσι λοιπόν ο τελευταίος δυτικός ηγεμόνας των κάστρων Ωρωπού και Συκαμίνου, Νερούτσος Πίτι, εκδιώκεται και καταφεύγει μαζί με τη γυναίκα του Λαοδάμεια και τα 11 παιδιά του στον ιδιόκτητο πύργο τους στην Παλιοπαναγιά, κοντά στη Θήβα, που παραμένουν φραγκοκρατούμενες. Τέλος, το 1460, οι Οθωμανοί εκδιώκουν και τον Φραγκίσκο από τη Βοιωτία και γίνονται κυρίαρχοι αυτής (για τη Φραγκοκρατία στον Ωρωπό, δείτε: https://oroposhistory.blogspot.com/2024/11/blog-post.html ).

Συνοπτική Ιστορία του Αυλώνα Αττικής – Μέρος Γ’

 

Το Γυμνασιακό Παράρτημα Αυλώνα (Γ.Π.Α.)

Την περίοδο 1946-47, μια επιτροπή που την αποτελούσαν οι: Ε. Λιάκουρης, Δ. Παπακωνσταντίνου (δάσκαλος), Π. Γραίγος και Σπ. Δάκος, επισκέφτηκε τον μετέπειτα (1948-49) Υπουργό Παιδείας και βουλευτή Αττικοβοιωτίας Δ. Βουρδουμπά, στον οποίο εξέθεσε το αίτημα των περισσοτέρων κατοίκων της Κοινότητας για την ίδρυση Γυμνασίου στον Αυλώνα. Το συγκριτικό πλεονέκτημα που επικαλέστηκε η Επιτροπή ήταν ότι ο Αυλώνας ήταν κεφαλοχώρι που περιβαλλόταν από πολλά μικρότερα χωριά σε κοντινή σχετικά απόσταση, ενώ επιπλέον είχε ικανοποιητική συγκοινωνία.

Οι Άγιοι Θεόδωροι των Αφιδνών

 

Η γιορτή των Αγίων Θεοδώρων τιμά δύο Αγίους που έχουν το ίδιο όνομα Θεόδωρος. Είναι κινητή εορτή και γιορτάζεται πάντα το Σάββατο της πρώτης εβδομάδος των Νηστειών, που είναι γνωστό και ως ψυχοσάββατο των Αγίων Θεοδώρων. Για το 2026 η ημέρα εορτασμού τους είναι σήμερα Σάββατο 28 Φεβρουαρίου.

Συνοπτική Ιστορία του Αυλώνα Αττικής - Μέρος Β'

 

Η Μάχη του Κακοσάλεσι

Η γνωστή ως  «Μάχη του Κακοσάλεσι» συνέβη στην περιοχή της Αγίας Τριάδας τα ξημερώματα του Σαββάτου της 26ης Σεπτεμβρίου 1825, μετά από αιφνιδιαστική προσπάθεια των Τούρκων της Χαλκίδας (150 έφιπποι και 200 πεζοί) να περάσουν το στενό του Αυλώνα. Οι φύλακες αντιστάθηκαν όσο μπορούσαν κατορθώνοντας να τους αποτρέψουν προσωρινά.  

Συνοπτική Ιστορία του Αυλώνα Αττικής – Μέρος Α’

 

Ο Αυλώνας είναι κτισμένος σε υψόμετρο 170 μ. σε αμφιθεατρική θέση στις βόρειες πλαγιές της Πάρνηθας, στα ιστορικά όρια της άλλοτε Αττικοβοιωτίας και σε απόσταση 50 χλμ. από την Αθήνα. Παλαιότερα ήταν γνωστός με το όνομα Σαλισάτ ή Σάλασι ή Σάλεσι ή και Κακοσάλεσι.

Οι Απόκριες στον Ωρωπό και σε όλη την Ελλάδα

 

Οι Απόκριες είναι μια καθαρά λαϊκή γιορτή με πανάρχαιες ρίζες και πάντα αποτελούσαν για τον ελληνικό λαό περίοδο χαράς, διασκέδασης και γλεντιού, που άγγιζε τα όρια του οργιαστικού. Τα γλέντια έδιναν κι έπαιρναν, ρακί και κρασί έρρεαν άφθονα και ο κόσμος πήγαινε σε συγγενικά ή φιλικά σπίτια για να γλεντήσει, κυρίως την Τσικνοπέμπτη και τις δυο τελευταίες Κυριακές της Αποκριάς, την Κρεατινή και την Τυρινή.

Αγροικίες του Ωρωπού στην Αρχαιότητα

 

Ο Ωρωπός κατά τη διάρκεια της Ιστορίας έχει διεκδικηθεί τόσο από την Αθήνα όσο και από τη Βοιωτία. Από τα χρόνια του Πελοποννησιακού πολέµου και έπειτα είτε ανήκει εναλλάξ και στις δύο είτε είναι αυτόνοµος. 

Σαν σήμερα, 19/01/1947: Το ναυάγιο του «Χειμάρρα» στον Νότιο Ευβοϊκό με τους 383 νεκρούς που έμεινε στην ιστορία ως «Ελληνικός Τιτανικός»

 

Τα ξημερώματα της 19ης Ιανουαρίου του 1947 θα σημειωθεί η μεγαλύτερη ναυτική τραγωδία στην Ελλάδα. Το πλοίο «Χειμάρρα», με 544 επιβάτες και 86 άνδρες πλήρωμα, συνολικά 630 άτομα, που εκτελούσε το δρομολόγιο Θεσσαλονίκη – Πειραιάς, βυθίζεται με αποτέλεσμα να βρουν τραγικό θάνατο τουλάχιστον 383 άνθρωποι, πολλά γυναικόπαιδα ανάμεσά τους.

Το Μαρκόπουλο Ωρωπού

 

Το Μαρκόπουλο αποτελεί έδρα της ομώνυμης Δημοτικής Κοινότητας και σύμφωνα με την απογραφή του 2021 έχει 2.308 εγγεγραμμένους κατοίκους[1]. Στη Δημοτική Κοινότητα Μαρκοπούλου ανήκουν και οι περιοχές: Νέο Λεβίσι, Μπάφι, Θέαλος, Αγία Βαρβάρα (Μαυροσουβάλα), Φέρρυ, Φίχθι, Πηγάδι, Λάκκα Λεοντάρι. Στο Μαρκόπουλο ανήκει το κεντρικότερο κομμάτι παραλίας της ευρύτερης περιοχής του Ωρωπού, η Παραλία Μαρκοπούλου. Απλώνεται σε μήκος 4 χλμ και συγκεντρώνει χιλιάδες λουόμενους κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού.

Τα Τοπωνύμια του Δήμου Ωρωπού

 

Σε όλη την Αττική, πολλές περιοχές διατηρούν διπλή ονομασία που παραπέμπει στο πρόσφατο ιστορικό παρελθόν και ιδιαίτερα στα μεσαιωνικά χρόνια της Φραγκοκρατίας και της Τουρκοκρατίας. Αρκετά συνηθισμένες είναι οι ονομασίες που δίνονταν από τους μεγαλοκτηματίες που κυριαρχούσαν παλαιότερα σε αυτές τις περιοχές ή από τους πρόσφυγες που εγκαταστάθηκαν εκεί μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή.

Παλιά κάλαντα των Θεοφανείων στον Ωρωπό και στα Παλάτια του Μαρμαρά

 

α) Ωρωπός

Κάθε παραμονή των Θεοφανείων (Φώτων), ο ιερέας του χωριού, έχοντας προαγιάσει και προετοιμάσει τον αγιασμό των χωραφιών, έκανε και ο ίδιος, περιφερόμενος όλα τα σπίτια του χωριού, αγιασμό σε κάθε σπίτι. Αυτός ήταν ο πρώτος αγιασμός του χρόνου, αλλά ακολουθούσαν και οι υπόλοιποι την πρώτη μέρα κάθε μήνα.

Το Κέντρο Γεροντολογίας και Προνοιακής Υποστήριξης «Άγιος Πορφύριος» στο Δήλεσι

Το Κέντρο Γεροντολογίας & Προνοιακής Υποστηρίξεως «ΑΓΙΟΣ ΠΟΡΦΥΡΙΟΣ» θεμελιώθηκε στις 17 Απριλίου 2013 καi εγκαινιάσθηκε στις 23 Μαΐου 2019 από τον Παναγιώτατο Οικουμενικό Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίο και τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. κ. Ιερώνυμο Β´. Το Κέντρο επικουρεί το έργο της Ιεράς Αρχιεπισκοπής Αθηνών στον τομέα της κοινωνικής πρόνοιας για την τρίτη ηλικία.