Ο θεσμός της Εμποροπανήγυρης (Παζάρι) στην Αττικοβοιωτία και την Εύβοια

 

Ο θεσμός των εμποροπανηγύρεων[1] είναι γνωστός από τα ομηρικά χρόνια και συνδεόταν με μεγάλες θρησκευτικές γιορτές. Στα χρόνια του Βυζαντίου είναι γνωστή η διεξαγωγή μεγάλων θρησκευτικών πανηγύρεων, ενώ κατά τον 16ο, 17ο και 18ο αιώνα, σε όλη την Ευρώπη, διεξάγονταν ετήσια διεθνή πανηγύρια.

Γλωσσικά ιδιώματα στην περιοχή του Ωρωπού: Αρβανίτικα, Μαρμαρινά και η Κοινή Νεοελληνική

 

Η ελληνοφωνία στην Αττική αρχίζει να περιορίζεται με την έναρξη της εγκατάστασης Αρβανιτών από τα τέλη του 14^ου αιώνα. Ως τον 18^ο αιώνα, τα Αρβανίτικα μιλιούνταν στο μεγαλύτερο μέρος της Αττικοβοιωτίας και αυτή την τάση ακολούθησαν και οι περισσότεροι οικισμοί της περιοχής του Ωρωπού.

H Τοπική Κοινότητα Ωρωπού: Ιστορική εξέλιξη

Στα νεότερα χρόνια, το χωριό Ωρωπός συστάθηκε ως Κοινότητα με τη διοικητική διαίρεση του 1912 με την οποία καταργήθηκαν οι διευρυμένοι δήμοι και αντικαταστάθηκαν από μικρότερες κοινότητες. Μέχρι τότε η περιοχή ανήκε στον πρώην διευρυμένο Δήμο Ωρωπίων. Στην κοινότητα εντάχθηκε και το Συκάμινο το οποίο όμως το 1929 αποτέλεσε ξεχωριστή κοινότητα. Κατά τη διάρκεια των επόμενων δεκαετιών μέσα στα όρια της Κοινότητας Ωρωπού αναγνωρίστηκαν οι οικισμοί Πλατάνια και Κάμπος.

Η Ιερά Μονή Οσίου Συμεών του Νέου Θεολόγου Καλάμου

 

Η ανδρική Σταυροπηγιακή και Συνοδική Ιερά Μονή Αγίου Συμεών βρίσκεται τρία χιλιόμετρα έξω από τον Κάλαμο και θεμελιώθηκε δύο φορές: την 1^η Ιουλίου 1986 με τον αγιασμό ολόκληρου του τόπου της Μονής και την 13^η Ιουλίου 1987 με τον αγιασμό για τη θεμελίωση των πρώτων κελιών. Και τις δύο φορές παρευρέθηκε και ευλόγησε τη Μονή ο γέροντας Πορφύριος.

Ο Ωρωπός στα χρόνια της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας

 

Στο απόγειό της (περ. 117 μ.Χ.), η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν η πιο εκτεταμένη πολιτική και κοινωνική δομή του δυτικού πολιτισμού. Χτίζοντας πάνω στα θεμέλια που είχε θέσει η Ρωμαϊκή Δημοκρατία, η αυτοκρατορία έγινε η μεγαλύτερη και ισχυρότερη πολιτική και στρατιωτική οντότητα στον κόσμο μέχρι την εποχή της και επεκτάθηκε σταθερά μέχρι την πτώση της το 476 μ.Χ.

Η Ιερά Μονή Νέου Στουδίου Αυλώνος («Μονή Νικοδήμου»)

 

Η Μονή Νέου Στουδίου, γνωστή και ως «Μονή Νικοδήμου», βρίσκεται στη θέση Λογοστάρι, στον Αυλώνα. Ιδρυτής και κτήτορας της Μονής υπήρξε ο Μητροπολίτης Αττικής και Μεγαρίδος Νικόδημος, μία εξέχουσα μορφή της Εκκλησίας της Ελλάδας. Είναι γνωστός για το πολυσχιδές ποιμαντικό του έργο, τη θεολογική του συγκρότηση και το συγγραφικό του έργο. Ο Μητροπολίτης Νικόδημος έμεινε ως παράδειγμα σταυρωμένης Αρχιερωσύνης, καθώς έζησε περιόδους διωγμού και εξορίας, χωρίς να δικαστεί, και χωρίς να έχει κατηγορηθεί επίσημα, όπως αξιοσημείωτα αναφέρεται. 

Η οικιστική ανάπτυξη στην Αττική κατά τον 20ο αιώνα

Τα περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιούργησε η επί πολλές δεκαετίες ασχεδίαστη οικιστική ανάπτυξη στον χώρο της Πρωτεύουσας, η μη εφαρμογή χωροταξικού σχεδιασμού, αλλά και η έλλειψη οποιασδήποτε ευαισθησίας για τη διάσωση των φυσικών της πόρων, γίνονται σήμερα ιδιαίτερα αισθητά από το σύνολο των κατοίκων της.

Ο Ωρωπός και το Κοινό των Βοιωτών

 

Χάρτης της αρχαίας Βοιωτίας

Το 313/312 π.Χ. ο Ωρωπός προσαρτάται στο Κοινό των Βοιωτών το οποίο αποτελούσε μια συμμαχία μικρών κρατιδίων, με κέντρο μία ισχυρή πόλη της Βοιωτίας. Οι εκπρόσωποι των πόλεων στο Κοινό ονομάζονταν Βοιωτάρχες και ασκούσαν τη στρατιωτική εξουσία σε περίοδο πολέμου. Κάθε πόλη εξέλεγε έναν Βοιωτάρχη με εξαίρεση τη Θήβα που εξέλεγε δύο.

Το μοναστήρι του Αγίου Τιμοθέου στην Προκόννησο

 

Απ’ όλα τα μοναστήρια που βρίσκονται στο νησί του Μαρμαρά, το πιο γνωστό είναι το μοναστήρι του Αγίου Τιμοθέου, του Πολιούχου Αγίου και προστάτη της Προκοννήσου που εορταζόταν με μεγάλες τιμές σε όλο το νησί.

Το Πολυδένδρι Αττικής: Ιστορία, πρόσωπα και μνημεία

 

Χτισμένο σε υψόμετρο 340 μέτρων, ανάμεσα σε ρεματιές και σε δάση, το Πολυδένδρι συνορεύει με το Καπανδρίτι και τις Αφίδνες. Απέχει 33 χιλιόμετρα από την Αθήνα και η εξέλιξη του πληθυσμού του σύμφωνα με τις τελευταίες απογραφές έχει ως εξής:

2001: 1.179 κάτοικοι

2011: 1.385 κάτοικοι

2021:1.221 κάτοικοι

Ο ναός του Προφήτη Ηλία και ο λόφος Λομπέρδι στη Σκάλα Ωρωπού

 

Γιορτάζει και φέτος o Προφήτης Ηλίας στη Σκάλα Ωρωπού, με το πατροπαράδοτο πανηγύρι του θυμίζοντας ταυτόχρονα τη σημαντική ιστορία του λόφου στον οποίο είναι χτισμένος, το Λομπέρδι.

Ναοί της Αγίας Μαρίνας στην Ανατολική Αττική

 

Η Αγία Μαρίνα ήταν Μικρασιάτισσα Χριστιανή αγία και μάρτυρας, που έζησε στα τέλη του 3ου αιώνα μ.Χ. στην Αντιόχεια Πισιδίας της Μικράς Ασίας. Η μητέρα της πέθανε λίγο μετά τη γέννησή της, ενώ ο πατέρας της, ο οποίος ήταν ειδωλολάτρης, ανέθεσε την ανατροφή της σε μια χριστιανή γυναίκα η οποία δίδαξε στην Αγία Μαρίνα τον Χριστιανισμό.

Το Καπανδρίτι και τα μνημεία του

Το Καπανδρίτι είναι χτισμένο σε υψόμετρο 340 μέτρων και συνορεύει με το Πολυδένδρι, τον Βαρνάβα, τις Αφίδνες, τον Άγιο Στέφανο, τον Μαραθώνα,τη Σταμάτα και τον Κάλαμο. Ανήκει διοικητικά στον Δήμο Ωρωπού.

Οι μεγαλύτερες δασικές πυρκαγιές στην Ανατολική Αττική κατά την περίοδο 1982 – 2023

Η περιοχή της Ανατολικής Αττικής πλήττεται από επαναλαμβανόμενες πυρκαγιές τα τελευταία τουλάχιστον 40 έτη. Όπως αναφέρει σε ανακοίνωσή της  η Ομοσπονδία Συλλόγων Ωρωπού, οι φωτιές που εκδηλώθηκαν σε Κερατέα και Σταμάτα (30.06.24), κατέδειξαν με τον δραματικότερο τρόπο τόσο την σοβαρή αστοχία του κανονισμού πυροπροστασίας ακινήτων πλησίον δασικών εκτάσεων, όσο και  την εν γένει αστοχία της λογικής να δίνουμε περισσότερο βάρος στη διαχείριση πυρκαγιών όταν αυτές εκδηλωθούν, και λιγότερο στην προετοιμασία μέσω αποτελεσματικών και σύγχρονων μεθόδων πρόληψης και αποτροπής τους.

23 Ιουνίου: Το έθιμο του Άη Γιάννη του Κλήδονα στα Νέα Παλάτια

 

Ο σκοπός του τραγουδιού του Κλήδονα από τα Παλάτια του Μαρμαρά θεωρείται από τους ωραιότερους του είδους του στην Ελλάδα. Η γυναικεία αυτή γιορτή με τις πανάρχαιες ρίζες διατηρήθηκε μέχρι πρόσφατα στα περισσότερα μέρη εγκατάστασης των Μαρμαρινών προσφύγων. Στα Νέα Παλάτια του Ωρωπού αναβιώνει κάθε χρόνο αποτελώντας ένα από τα δημοφιλέστερα έθιμα του καλοκαιριού.

---

Στις 23 Ιουνίου το βράδυ, παραμονή της γιορτής του Άη Γιάννη του Κλήδονα, άναβαν φωτιές στις γειτονιές και πηδούσαν, λέγοντας «άντε κι απ’ του χρόνου». Όταν έσβηναν οι φωτιές, κορίτσια πήγαιναν στα πηγάδια με έναν μαστραπά[1], έπαιρναν το αμίλητο νερό και το σκέπαζαν με ένα κόκκινο πανί ώσπου να πάνε στο σπίτι. Κάθε λεύτερη κοπέλα έριχνε το σημάδι της (δαχτυλίδι, σταυρουδάκι ή άλλο κόσμημα μικρής αξίας, κουμπί, κέρμα ή οποιοδήποτε μικροαντικείμενο) μέσα στον μαστραπά και τον κλείδωναν συμβολικά με μια κλειδαριά για να «κλειδώσει» η τύχη των κοριτσιών. 

Το άφηναν όλη τη νύχτα προς την 24^η Ιουνίου έξω, στα άστρα, για να αποκτήσει μεγάλη δύναμη και να φέρει το ποθούμενο αποτέλεσμα. Το δειλινό, ανήμερα τ’ Αγιαννιού, έβαζαν ένα κοριτσάκι, συνήθως ντυμένο νύφη, να βγάζει τυχαία τα σημάδια μέσα από τον μαστραπά και οι συμμετέχουσες τραγουδούσαν διάφορα στιχάκια πάντοτε σχετικά με την καλή μοίρα, την ομορφιά και τις χάρες του μέλλοντος αρραβωνιαστικού ή της κοπέλας στην οποία ανήκε το σημάδι.

Το τραγούδι ξεκινούσε πάντοτε «με τ’Αγιαννιού ντη χάρη» κι ακολούθως οι κοπέλες τραγουδούσαν απανωτά δίστιχα με την αγωνιώδη επίκληση «πρόβαλε» προς τον επίδοξο και ποθητό «χαϊδεμένο» τους, για να βιαστεί να εμφανιστεί, προς ολοκλήρωση της ευτυχίας τους:

Ανοίγουμε ντον κλήδονα με τ’Αγιαννιού ντη χάρη

Κι όπου είν’ ο καλορίζικος τώρα θε’ αν προβάλει (2).

Πρόβαλε, χαϊδεμένε μου, στράψε και λάμψε, φως μου,

Ντο νου μου και ντο λογισμόν, όπου με πήρες, δώσ’ μου (2).

Πρόβαλε με τα σύννεφα κι έλα με ντον αγέρα,

Με τα πετάμενα πουλιά ανεκατέψου κι έλα (2).

Πρόβαλε, χαϊδεμένε μου, και σαν ντον ήλιο λάμψε,

Να πάψουνε τα μάτια μου μιαν ώρα απέ το κλάψε (2).

Μετά τον κυρίως σκοπό με τα κοντύματα (δίστιχα) του κλήδονα, οι Παλατιανές τραγουδούσαν και διάφορα άλλα ερωτικά τραγούδια (επίσης με κοντύματα), στους ρυθμούς των συρτών χορών του χωριού, όπως το Μπαρμπουνάκι, το Μύργαλο κ.ά.

Τα μάτια σου τα ολόμαυρα, σαν της ελιάς το ρέκι[2],

Το πρόσωπό σου είναι γυαλί κι ούλο ντον κόσμο φέγγει (2).

Κλήδονα μεγαλόχαρε, των κοριτσιών καμάρι,

Στείλε με το ταιράκι μου, να ‘ρτεί και να με πάρει.

Μαλαματένιε μου σταυρέ με τα μαργαριτάρια,

Ξεχωριστός με φαίνεσαι μέσα στα παλληκάρια.

Όσα ν’ ακούσω για τα σε, όσα και να με πούνε,

Αδύνατο τα μάτια μου άλλονε για να διούνε.

Τα μάτια μου περιόρισα πια να μη σε θωρούνε

Και κείνα τα μαριόλικα, όταν σε διουν, γελούνε.

Συχνά, προς το τέλος του μαντικού εθίμου, αφού είχαν δοθεί όλα τα σημάδια, ακούγονταν και διάφορα αστεία, σκωπτικά ή και εντεψίζικα (πρόστυχα) δίστιχα όπως:

Θαρρείς πως είσαι όμορφος, φουσκώνεις σαν μπαλόνι,

Δε βλέπει τα μπαλώματα πόχει στο παντελόνι.

Όταν σ’εγέννα η μάνα σου και σε εκοιλοπόνα,

Θε’ να σε κάνει βάτραχο και σ’ έκαμνε χελώνα.

Η λέξη «κλήδονας» έχει αρχαία ελληνική προέλευση (από τη λέξη «η κληδών», «της κληδόνος») και σημαίνει μαντεία, πρόρρηση, οιωνός.

Πηγές

·       Ηλιάδης Θ. (2001), Προκόνησος, Παλάτια, Νέα Παλάτια, Κοινότητα Νέων Παλατίων.

·       Κοντάρας Θ. (2021), Τραγούδια από τα Παλάτια του Μαρμαρά της Μικράς Ασίας, εκδ. Λυκείου Ελληνίδων.

---

[1] Μικρό φορητό δοχείο για τοποθέτηση υγρών, ιδίως πόσιμου νερού ή κρασιού.

[2] Ρέκι: χρώμα, μορφή (τουρκ. renk).

 

Η Γυναικεία Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Καλολιβαδίου Καλάμου

 

Βορειoανατολικά της Αττικής, μεταξύ του Καλάμου και των Αγίων Αποστόλων, προβάλλει στο βάθος μιας κατάφυτης χαράδρας η Ιερά Μονή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος.

Γραία, Δελφίνιον, Ωρωπός: Από τα Προϊστορικά Χρόνια έως την ακμή του 2ου αι. π.Χ.

Δεν είναι αρκετά ξεκάθαρο αν  η Ομηρική Γραία αφορούσε μόνο τον Μυκηναϊκό Ωρωπό ή κάλυπτε μια πολύ ευρύτερη περιοχή, τη Γραϊκή. Πάντως άποικοι της Γραίας εγκαταστάθηκαν στην Κάτω Ιταλία μαζί με Ευβοείς και από αυτούς οι Ρωμαίοι ονόμασαν όλους τους 'Έλληνες Graeci. Το Graeci έγινε Greci και ελληνιστί Γραικοί, μία ονομασία που επικράτησε στην Ελλάδα από τον 16^ο αιώνα μέχρι σήμερα. Έτσι λοιπόν και η Γραία έγινε σιγά-σιγά Graecia – Grecia και Greece.

29-5-1453: Η Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Οθωμανούς

H Κωνσταντινούπολη είχε αντισταθεί σε περίπου 20 πολιορκίες. Η κατάκτησή της από τον σουλτάνο Μωάμεθ Β’ τον Πορθητή στις 29 Μαΐου του 1453 είναι η τελευταία πράξη ενός προβλέψιμου δράματος όπου έπαιξαν ρόλο ο σταδιακός κατακερματισμός του ελληνικού κόσμου, η  μόνιμη αναρχία και οι θρησκευτικές έριδες. Επίσης, επιβεβαίωσε την κυριαρχία των Οθωμανών που προηγουμένως είχαν κατορθώσει να επιβάλουν και να εδραιώσουν την εξουσία τους σε μεγάλο μέρος της Μ. Ασίας, καθώς και στη Βαλκανική Χερσόνησο.

Οι Πόντιοι πρόσφυγες του Ωρωπού και ο Ποντιακός Ελληνισμός

Την ίδια εποχή με τους Παλατιανούς (1923) ήρθαν στον Ωρωπό και αρκετοί Πόντιοι οι οποίοι εγκαταστάθηκαν αρχικά σε πρόχειρους καταυλισμούς στην παραλία της Σκάλας Ωρωπού για περίπου τρία έτη (1923-1926). Στον χώρο αυτόν (σήμερα στον αύλειο χώρο των Τοπικών Ιατρείων ΕΟΠΥΥ) ανήγειραν το 1926 το εκκλησάκι/προσκυνητάρι του Αγίου Γεωργίου. 

Μήλεσι, Μαλακάσα, Σφενδάλη: Ιστορικά στοιχεία και αξιοθέατα

 

Το Μήλεσι, με την πρώτη διοικητική διαίρεση του 1833 που όρισε τους δήμους της Ελλάδας, είχε ενταχθεί στον Δήμο Ωρωπού. Προσαρτήθηκε στη συνέχεια στον Δήμο Περαίας, με εξαίρεση το διάστημα 1840-41 που εντάχθηκε στον Δήμο Μαραθώνος. Στο διάστημα 1912 - 1934 πέρασε στην Κοινότητα Μαρκοπούλου και στο διάστημα 1934 - 2010 στην Κοινότητα Μαλακάσας.